الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب اول مغنی - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٨٧ - گفتار برخى ديگر از ادباء و توجيه ايشان در دفع محذور اختلاف دو زمان

مقاله ابو الفتح نحوى‌

ابو الفتح مى‌گويد:

مكررا محضر ابو على رسيده و از آيه شريفه‌ «ولن ينفعكم اليوم اذ ظلمتم» سخن بميان آوردم و بدل آمدن « اذ » از « اليوم » را مورد اشكال و انتقاد قرار دادم و آخرين گفتارى كه از ايشان در اين باره شنيدم اين بود كه گفتند: دنيا و آخرت به هم متصل بوده و هردو در حكم حقتعالى با هم مساوى هستند پس گويا « اليوم » ماضى بوده همانطوريكه « اذ » گويا مستبل مى‌باشد از اينرو اشكالى ندارد كه « اذ » بدل از « اليوم » فرض گردد.

پايان گفتار ابو الفتح‌

مؤلّف گويد:

اينكلام ابو على شاهد بارزى است بر اينكه « اذ » تعليليّه حرف نبوده و ظرف مى‌باشد و محذور اختلاف دو زمان با يكديگر به بيان ايشان مرتفع است.

گفتار برخى ديگر از ادباء و توجيه ايشان در دفع محذور اختلاف دو زمان‌

برخى ديگر از ادباء گفته‌اند:

« اذ » در آيه شريفه‌ «لنينفعكم اليوم الخ» ظرف بوده و هيچ محذورى در بين نيست زيرا معناى آن: اذ ثبت ظلمكم يعنى زمانيكه ظلم و كفر شما ثابت گردد و پرواضح است كه زمان ثبوت ظلم و كفر آخرت بوده و بدين ترتيب بدل آمدن « اذ » از « اليوم » كه مراد از آن آخرت باشد صحيح است.